Đàn Tam Thập Lục là nhạc cụ dây gõ: người chơi dùng đôi que gõ lên các dây căng trên mặt đàn. Tên gọi gợi đến một cấu hình dây quen thuộc, nhưng số dây và cách bố trí có thể thay đổi theo từng cây, vì vậy không nên dùng tên để suy luận máy móc về cấu tạo.
Cấu tạo cơ bản
Đàn có hộp cộng hưởng, hệ dây kim loại, ngựa đàn chia chiều dài rung và các chốt giữ/chỉnh dây. Một dây hoặc nhóm dây có thể tạo cao độ tùy thiết kế. Sơ đồ không trực quan như bàn phím Piano, nên người học cần bản đồ nốt của đúng cây đàn đang sử dụng.
Lực căng của nhiều dây tác động lớn lên kết cấu. Không tự thay dây, siết chốt hoặc di chuyển ngựa nếu chưa biết quy trình.
Cách tạo âm
Que gõ chạm dây làm dây rung và truyền âm qua hộp đàn. Vị trí gõ, vật liệu que, tốc độ tiếp xúc và độ thả lỏng cổ tay ảnh hưởng màu tiếng. Giữ que quá cứng làm âm sắc khô và tay nhanh mỏi; quá lỏng khiến điểm gõ thiếu chính xác.
Âm sắc và vai trò
Tam Thập Lục có âm thanh sáng, rõ, phù hợp với giai điệu, mẫu chạy và lớp màu trong hòa tấu. Khi đánh nhiều nốt nhanh, độ ngân có thể làm âm thanh chồng lên nhau, nên người chơi phải kiểm soát nhịp và articulation thay vì chỉ tăng tốc.
Vai trò cụ thể phụ thuộc bản phối và dàn nhạc. Không nên nói nhạc cụ chỉ dùng để “trang trí màu dân tộc” trong mọi tác phẩm.
Kỹ thuật nền tảng
Định vị nốt
Học theo nhóm dây và mốc thị giác, sau đó kiểm tra bằng tai. Nhìn nhầm một ngựa đàn có thể dẫn tới nốt khác dù chuyển động tay giống nhau.
Độ đều hai tay
Tập nốt lặp luân phiên ở tốc độ chậm, nghe mức âm lượng và khoảng thời gian. Tay thuận không nên lấn át tay còn lại.
Chuyển vùng
Chọn đường di chuyển ngắn và chuẩn bị mắt trước khi tay đến. Đoạn chạy cần được chia thành nhóm theo câu và nhịp, không tập như chuỗi nốt rời.
Buổi học đầu tiên
- Nhận biết dây, ngựa, vùng gõ và cách cầm que.
- Gõ âm đơn bằng từng tay với cổ tay thả lỏng.
- Tập luân phiên hai tay trên một nốt.
- Đọc mẫu tiết tấu ngắn.
- Chơi câu nhạc trong phạm vi nốt nhỏ.
Lên dây và bảo quản
Nhiều dây khiến quá trình lên dây cần thời gian, tai nghe hoặc thiết bị chuẩn và hiểu thứ tự. Người mới nên được hướng dẫn trên đúng cây đàn. Giữ đàn tránh ẩm, nhiệt và va đập; che bụi và kiểm tra dây/chốt trước buổi diễn.
Chọn đàn
Kiểm tra kết cấu, dây, ngựa, chốt, hộp đàn, que gõ và khả năng giữ cao độ. Hỏi rõ sơ đồ nốt, phụ kiện, dịch vụ thay dây và bảo hành. Không chọn chỉ vì họa tiết hoặc lời quảng cáo về “chuẩn chuyên nghiệp”.
Thông tin văn hóa và hình ảnh
Khi nói về quá trình du nhập, phát triển và vai trò tại Việt Nam, cần dùng tài liệu chuyên môn thay vì sao chép mô tả bán hàng. Ảnh minh họa phải đúng nhạc cụ, đúng cách cầm que và có quyền sử dụng.
Tìm lớp học
Người học nên hỏi về đàn dùng trong lớp, khả năng luyện tại nhà và giáo viên đúng chuyên môn. Bạn có thể xem các khóa học hiện có hoặc liên hệ HG Music để xác nhận lớp Tam Thập Lục, lịch và hình thức học tại thời điểm đăng ký.