Khi nghe một giai điệu ngắn, bạn có thể chưa biết tên từng nốt nhưng vẫn nhận ra nó đi lên hoặc đi xuống. Quan sát đường nét ấy là một bài luyện tai vừa cụ thể vừa dễ bắt đầu. Bạn chỉ cần một đoạn nhạc rõ giai điệu, giấy và bút, hoặc dùng ngón tay để vẽ trong không khí.
1. Tách cao thấp khỏi lớn nhỏ
Đường nét giai điệu mô tả hướng thay đổi của cao độ qua các nốt. Âm cao hơn không nhất thiết lớn tiếng hơn; âm thấp hơn cũng không nhất thiết nhỏ hơn. Nếu nhầm hai điều này, bạn có thể vẽ đường đi lên chỉ vì bản thu tăng âm lượng.
Trước khi làm bài, nhờ giáo viên hoặc người chơi nhạc cụ phát hai âm khác cao độ với mức nghe tương đương. Tập nhận hướng đi lên, đi xuống hoặc lặp lại. Chọn khoảng cách đủ dễ nhận biết trước, rồi mới thu hẹp khi đã quen.
2. Vẽ một câu ngắn qua ba lượt nghe
Chọn giai điệu đơn giản, không quá nhiều lớp âm thanh. Bắt đầu bằng một câu vài nốt thay vì cả đoạn dài. Bạn có thể dùng các nét đi lên, đi xuống và ngang; chưa cần khuông nhạc hay độ cao chính xác cho từng dấu.
- Lượt một: nghe hết câu, chỉ nhận hướng chung và nơi câu dừng.
- Lượt hai: vẽ từ trái sang phải theo tiến trình của câu.
- Lượt ba: kiểm tra những chỗ đổi hướng hoặc lặp lại cùng cao độ.
Nếu một đoạn khiến bạn phân vân, đánh dấu hỏi ngay vị trí đó. Chỉ nghe lại nhóm nhỏ gồm nốt trước và nốt sau điểm nghi ngờ. Việc chia nhỏ giúp câu hỏi nghe rõ hơn: hai nốt này đang lên, xuống hay giữ nguyên?
3. So hai hình có cùng hướng nhưng khác bước đi
Sau khi nhận được hướng chung, thử nghe một câu đi lên từng bước và một câu đi lên với bước nhảy lớn hơn. Cả hai đều hướng lên nhưng cảm giác khoảng cách giữa các âm khác nhau. Có thể dùng nét nghiêng nhẹ và nét nhảy cao hơn để ghi sự khác biệt tương đối.
Bản vẽ này chưa cho biết chính xác các quãng hoặc tiết tấu. Hai giai điệu khác nhau có thể cùng mang một đường nét. Vì vậy, hãy coi nó là cách ghi điều mình nghe được ở thời điểm hiện tại, rồi bổ sung tên nốt, quãng và trường độ khi đã học các kiến thức ấy.
4. Đối chiếu với bản nhạc và thử lại
Nếu có bản nhạc tương ứng, sau khi nghe hãy nhìn hướng các nốt để đối chiếu. Tìm một điểm đúng và một chỗ cần sửa trên bản vẽ. Nếu chưa đọc khuông nhạc, nhờ giáo viên chỉ riêng nhóm nốt đang làm bạn phân vân, không cần giải thích toàn bộ tác phẩm cùng lúc.
Bạn cũng có thể tự vẽ một đường ngắn rồi nhờ giáo viên chơi một giai điệu theo hướng ấy. Sau đó so với một giai điệu khác có cùng đường nét. Bài thử giúp bạn thấy hình dáng chung và chi tiết âm nhạc liên hệ với nhau nhưng không thay thế cho nhau.
Khi nghe nhạc ở nhà, dành một lượt chỉ theo dõi đường giai điệu chính. Nếu muốn luyện có hướng dẫn tại HG Music, hãy bắt đầu bằng một câu vừa sức và nói rõ đoạn nào bạn chưa nghe được chiều chuyển động.
Tham khảo: Carnegie Hall, Creating and Performing Melodic Contour.