Đang thổi một giai điệu quen, bạn phải dừng lại lấy hơi ngay trước nốt cuối. Lần sau, bạn cố thổi dài hơn nhưng tiếng sáo nhỏ dần. Lúc này, một việc đáng thử là nhìn lại chỗ lấy hơi đã chọn trong câu nhạc. Chuẩn bị điểm nghỉ từ trước giúp bạn biết mình đang đi đến đâu, thay vì chờ hết hơi mới dừng.
Nghe xem câu nhạc nghỉ ở đâu
Chọn một đoạn ngắn đã biết nốt, khoảng hai đến bốn câu. Nghe bản mẫu và thử hát hoặc ngân theo. Đánh dấu những chỗ giai điệu có cảm giác tạm dừng, những dấu lặng và điểm kết thúc câu. Nếu bản nhạc có lời, lời ca là một gợi ý để nhận ra các ý nhỏ. Chỗ lấy hơi khi chuyển sang sáo vẫn cần phù hợp với cách chơi và sức của bạn.
Trong bài giới thiệu phương pháp giảng dạy làn điệu Dọc và Xá, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam cũng đề cập việc phân chia chỗ ngừng nghỉ theo câu hát. Với bài đang học, hãy nhờ giáo viên nghe thử các điểm bạn đánh dấu. Một câu dài có thể cần chia lại; mỗi người chưa nhất thiết dùng cùng một chỗ lấy hơi.
Thử hai phương án trên cùng một câu
Khoanh một câu khiến bạn thường hụt hơi. Chọn một điểm nghỉ chính và, nếu cần, một điểm nghỉ sớm hơn để thử. Giữ nguyên nhịp độ ở cả hai lần chơi. Nếu lần đầu thổi nhanh, lần sau thổi chậm, bạn sẽ khó biết khác biệt đến từ cách chia câu hay do đổi tốc độ.
- Ngân giai điệu và gõ nhẹ nhịp để nhớ khoảng dài của câu.
- Thổi câu nhạc ở âm lượng thoải mái, lấy hơi tại điểm đã chọn.
- Nghe nốt ngay trước và ngay sau chỗ nghỉ: có bị cắt vội hoặc vào trễ không?
- Thử phương án còn lại rồi chọn cách giữ câu rõ hơn.
Giữ đủ giá trị cho nốt trước chỗ thở
Một lỗi dễ bỏ qua là vừa nghĩ đến lấy hơi đã rút ngắn nốt đang ngân. Bạn có thể tập riêng ba việc: giữ nốt đúng độ dài, nhả tiếng gọn, rồi lấy hơi trong khoảng đã dành. Bắt đầu với đoạn thật ngắn. Nếu khoảng nghỉ quá chật, trao đổi để điều chỉnh cách chia câu, tránh cố hít vội khi nhạc đã chạy sang phần tiếp theo.
Ở lượt ghép lại, nghe cả nốt vào sau chỗ thở. Nốt ấy nên đến đúng thời điểm và có âm lượng phù hợp với câu. Đừng dồn toàn bộ hơi vừa lấy vào nốt đầu khiến câu bật to rồi yếu dần. Giữ mức thổi mà bạn kiểm soát được; khi thấy chóng mặt hoặc khó chịu, dừng tập và nghỉ.
Đánh dấu ít nhưng dùng nhất quán
Trên bản nhạc hoặc trang ghi chú, dùng một dấu phẩy nhỏ cho chỗ lấy hơi. Giữ ký hiệu đơn giản để mắt vẫn theo được nốt. Nếu đang học bằng nghe và nhớ, có thể ghi tên câu cùng vài từ nhắc điểm nghỉ. Sau vài lượt, kiểm tra xem bạn có lấy hơi đúng chỗ dự định hay vẫn dừng ngẫu nhiên.
Mục tiêu của buổi tập này là hoàn thành một câu với điểm nghỉ có chủ ý. Khi câu ấy ổn, mới nối với câu kế tiếp. Bạn có thể mang đoạn còn vướng đến HG Music để cùng giáo viên thử cách chia câu phù hợp. Một điểm lấy hơi được chọn kỹ thường giúp việc tập tiếp theo rõ ràng hơn nhiều.
Tham khảo về phân chia câu trong giảng dạy sáo trúc: Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.