Hai người chơi cùng cao độ và tiết tấu vẫn có thể tạo ra hai cảm giác khác nhau. Một câu nghe liền mạch, câu kia nghe từng âm tách rõ. Cách bắt đầu, nối và kết thúc âm là một phần của articulation, thường được gọi là cách phát âm trong âm nhạc. Legato và staccato là hai cách dễ bắt đầu quan sát.
1. Nghe sự nối và tách giữa các âm
Legato hướng tới các âm được nối mượt với nhau. Staccato tạo các âm ngắn, tách rõ. Khi nghe, hãy chú ý khoảng giữa hai nốt: đường âm thanh tiếp tục liền hay có sự ngắt? Đừng chỉ nghe xem bản nào lớn tiếng hoặc chơi nhanh hơn.
Trên bản nhạc, dấu chấm phía trên hoặc dưới đầu nốt thường chỉ staccato; cần phân biệt với dấu chấm ở bên phải đầu nốt dùng để tăng trường độ. Các dấu luyến và chỉ dẫn bằng chữ cần được đọc trong bối cảnh cụ thể. Nếu chưa chắc, hỏi giáo viên trước khi tự áp một cách chơi cho cả đoạn.
2. Thử trên một câu thật ngắn
Chọn bốn hoặc năm nốt đã quen, vừa sức và nằm trong âm vực thuận tiện. Có thể nhờ giáo viên chơi mẫu cùng câu theo hai cách rồi nghe lại. Khi bạn tự thử, dùng kỹ thuật đã được hướng dẫn cho nhạc cụ của mình; mục tiêu đầu tiên là nhận ra âm thanh.
- Giữ nguyên cao độ, tiết tấu và tốc độ của câu.
- Chơi một lượt theo hướng nối âm mượt.
- Chơi một lượt với các âm tách rõ hơn.
- Nghe xem khác biệt nằm ở đầu âm, đuôi âm hay khoảng giữa các âm.
Nếu đang tự chọn một mẫu đơn giản để thử, hãy giữ mức âm lượng tương đương giữa hai lượt. Bản staccato to hơn rất nhiều có thể khiến bạn chỉ chú ý đến độ mạnh. Tách từng yếu tố sẽ giúp tai nhận đúng điều đang so sánh.
3. Giữ thời gian dù âm thanh ngắn lại
Trong bài tập gõ hoặc chơi mỗi nốt ở một phách đều, cách kết âm sớm hơn không làm nốt kế tiếp phải đến sớm hơn. Tiếp tục giữ khoảng cách giữa các điểm bắt đầu nốt. Nếu càng ngắt tiếng càng chơi nhanh, hãy giảm độ phức tạp và đếm thành tiếng để kiểm tra.
Cũng không cần cố làm mỗi nốt ngắn nhất có thể. Mức độ tách âm phù hợp còn tùy tác phẩm, tốc độ và nhạc cụ. Hãy thử một khác biệt đủ rõ để nghe trước, rồi cùng giáo viên điều chỉnh sắc thái tinh tế hơn.
4. Trở lại những chỉ dẫn của tác phẩm
Sau phép so sánh, mở đoạn nhạc đang học và tìm các chỉ dẫn cách phát âm. Đánh dấu một nơi cần nối, một nơi cần tách nếu bản nhạc có những yêu cầu ấy. Chơi cả câu để nghe chúng có tạo được đặc điểm của đoạn nhạc hay chưa.
Không phải bài nào cũng cần chơi toàn bộ liền tiếng hoặc toàn bộ ngắt tiếng. Sự thay đổi có thể xuất hiện trong một nhóm nhỏ, và kỹ thuật thực hiện khác nhau giữa các nhạc cụ. Tại HG Music, bạn có thể nhờ giáo viên chơi cùng một câu theo hai cách để vừa nghe khác biệt, vừa hiểu động tác phù hợp với bộ môn mình học.
Tham khảo khái niệm và hoạt động nghe: YourClassical Class Notes, What are Staccato and Legato?.