Sau khi nghe bản thu của mình, nhận xét “chưa hay” thường không chỉ ra được việc cần làm. Hãy thu cùng một câu hai lần và đặt một câu hỏi thật hẹp. Chẳng hạn: nốt cuối có đủ dài chưa, điểm nối có còn khựng hay sắc thái cuối câu đã dịu hơn? Bạn sẽ có một phép so sánh dễ sử dụng hơn.
1. Chọn câu hỏi trước khi bấm thu
Chọn một câu nhạc ngắn đã tương đối quen, rồi viết điều muốn nghe bằng từ ngữ có thể kiểm tra. “Chơi có cảm xúc hơn” quá rộng cho một lượt thử. “Giữ nốt cuối đủ bốn phách” hoặc “không chậm lại ở ô thứ ba” giúp bạn biết mình cần chú ý nơi nào.
Mỗi tiêu chí cần cách nghe phù hợp. Với mạch phách, gõ nhẹ theo bản thu. Với trường độ cuối câu, tiếp tục đếm qua thời điểm âm thanh dừng. Với hướng sắc thái, nghe cả câu để nhận ra sự chuyển dần, thay vì chỉ so một nốt riêng lẻ.
2. Giữ hai lượt đủ giống nhau để so sánh
Dùng cùng thiết bị, vị trí đặt máy, không gian và đoạn nhạc. Nếu tiêu chí là nối câu, nên giữ tốc độ gần như nhau; đổi sang tốc độ khác sẽ khiến bạn khó biết cải thiện đến từ cách chuẩn bị hay chỉ vì có thêm thời gian.
- Bản A: chơi theo cách đang làm, không cố tạo một bản thật tệ.
- Dừng lại và xác định một điều chỉnh nhỏ.
- Bản B: chơi cùng câu với điều chỉnh đó.
- Nghe lại ở mức âm lượng vừa phải, giữ thiết lập phát giống nhau.
Không cần thêm hiệu ứng hay cắt ghép để phục vụ bài tập này. Nếu bản thu bị rè, tiếng môi trường lấn át hoặc máy quá xa khiến không nghe rõ chi tiết, hãy sửa điều kiện thu trước khi kết luận về phần chơi. Chất lượng ghi âm và chất lượng biểu diễn là hai điều cần phân biệt.
3. Ghi kết quả bằng vị trí và hành động
Thử ghi theo mẫu: “Ở đâu, nghe thấy gì, lần sau thử gì?” Ví dụ: “Cuối ô thứ hai, bản B giữ được nốt dài hơn nhưng nốt tiếp theo vào muộn; lần sau giữ mạch đếm trong lúc chuẩn bị chuyển.” Một nhận xét như vậy vừa ghi nhận thay đổi, vừa cho bạn việc tiếp theo.
Bản B không nhất thiết tốt hơn ở mọi mặt. Có thể điểm nối trôi hơn nhưng sắc thái bị phẳng; bạn có thể giữ cách chuẩn bị mới rồi luyện lại hướng câu. Nếu không nghe ra khác biệt, ghi đúng điều đó và trao đổi với giáo viên. Đừng tự chọn bản B chỉ vì nó được thu sau.
4. Kiểm tra lại trong một lượt chơi tự nhiên
Sau khi so sánh, cất máy một lúc rồi chơi cả đoạn có câu vừa sửa. Hãy nghe xem điều chỉnh có còn xuất hiện khi sự chú ý được chia cho nhiều yếu tố hơn. Nếu nó chỉ có trong bài thử rất ngắn, bạn đã tìm được bước tiếp: tập đưa thay đổi vào ngữ cảnh rộng hơn.
Bạn có thể lưu tên tệp kèm ngày và tiêu chí, như “cau-2-not-cuoi-A” và “cau-2-not-cuoi-B”. Khi học tại HG Music, chọn đúng hai bản cùng một câu để hỏi giáo viên sẽ dễ trao đổi hơn việc gửi nhiều bản dài mà chưa có câu hỏi cụ thể.
Tham khảo về nghe lại và tự đánh giá: Berklee PULSE, Self-Assessment As A Way To Improve.