Nghe đàn tranh, bạn có thể nhận ra một nốt vừa vang lên rồi còn chuyển động tiếp. Muốn hiểu phần việc ấy, hãy thử nghe cùng một câu theo hai cách: một lượt giữ âm đơn giản, một lượt thêm đúng ngón nhấn đã được hướng dẫn. Khi các yếu tố khác được giữ gần nhau, tai sẽ dễ theo dõi điều tay trái làm với tiếng đàn.
Chọn một câu thật ngắn
Chọn câu khoảng ba đến năm nốt mà tay phải đã gảy tương đối rõ. Nhờ giáo viên chọn một vị trí nhấn phù hợp với bài và khả năng hiện tại. Không cần thêm nhiều kỹ thuật cùng lúc. Nếu vừa đổi tốc độ, vừa rung, vừa nhấn ở nhiều dây, bạn sẽ khó nghe tác dụng của từng thay đổi.
Trong cách diễn tấu đàn tranh truyền thống, tay trái có thể làm thay đổi và tô điểm âm thanh bằng các ngón như nhấn, rung. Cách dùng gắn với bài bản và phong cách. Đàn tranh cũng có tác phẩm sử dụng kỹ thuật hai tay khác, nên bài tập này chỉ tập trung vào một cách phối hợp cụ thể đã được giáo viên lựa chọn.
Lượt đầu: nghe câu với âm đơn giản
Chơi câu nhạc ở tốc độ vừa sức, chưa thêm phần nhấn đang khảo sát. Đây là phiên bản dùng để so sánh trong lúc tập. Nó có thể khác cách thể hiện đầy đủ của bài, vì vậy không nên xem là một bản trình diễn thay thế. Giữ âm lượng vừa phải và nghe đến cuối mỗi nốt.
Hãy ghi nhận ba điểm: nốt bắt đầu lúc nào, ngân bao lâu và chuyển sang nốt tiếp theo ở đâu. Nếu muốn lưu lại để so sánh, dùng cùng vị trí đặt thiết bị và cùng mức âm lượng. Một bản ghi quá to hoặc quá xa ở lần thứ hai có thể khiến bạn chú ý nhầm vào chất lượng thu.
Lượt sau: thêm một ngón nhấn đã học
Giữ nguyên câu, nhịp độ và cách gảy tay phải. Thêm động tác nhấn ở đúng nốt đã thống nhất. Mức nhấn, vị trí đặt tay và thời điểm thực hiện cần theo hướng dẫn trên cây đàn đang dùng. Tránh tự tăng lực chỉ để tạo biến đổi thật lớn; khi tay căng hoặc khó chịu, hãy dừng và nhờ giáo viên kiểm tra.
- Cao độ bắt đầu thay đổi ngay khi gảy hay sau khi tiếng đã vang?
- Âm đi đến đâu và có dừng đúng chỗ dự định không?
- Khi chuyển nốt, phần nhấn có làm nhịp bị kéo dài?
- Trở lại câu đầy đủ, thay đổi ấy giúp ý nhạc hiện ra như thế nào?
Nghe đích đến trước khi thêm rung
Nếu bài yêu cầu cả nhấn và rung, bạn có thể xin giáo viên tách riêng hai việc trong giai đoạn tập. Trước tiên, nghe rõ cao độ cần đến. Sau đó mới thêm cách rung được chỉ dẫn. Một tiếng rung nổi bật đôi khi khiến người mới khó nhận ra âm chính đã ở đúng vị trí hay chưa.
Không phải nốt nào cũng cần cùng một mức biến đổi. Hãy trở lại bản mẫu của đúng bài và nghe cách người chơi đặt chi tiết ấy trong câu. Khi còn phân vân, ghi lại chỗ cần hỏi thay vì tự thêm vào mọi nốt dài. Sự lựa chọn có chủ ý giúp bạn hiểu bài sâu hơn.
Mang kết quả so sánh vào buổi học
Sau hai lượt, thử nói bằng lời điều bạn nghe được: âm đi lên muộn hơn, nốt giữ lâu hơn, hay câu có chỗ dừng rõ hơn. Mô tả cụ thể sẽ giúp giáo viên biết bạn đang nghe gì. Tại HG Music, bạn có thể bắt đầu bằng chính một câu còn thắc mắc, rồi cùng tìm cách phối hợp hai tay phù hợp.
Tham khảo về kỹ thuật và phong cách đàn tranh: nghiên cứu của Phạm Thị Trà My, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.