Đàn bầu có thể nổi bật với một câu giai điệu, rồi lùi lại để nhạc cụ khác tiếp tục. Trong lúc ấy, người chơi vẫn theo dõi phần nhạc chung. Nếu chỉ chăm chú vào những nốt mình phải gảy, bạn có thể bỏ lỡ tín hiệu cho lần vào kế tiếp. Một cách chuẩn bị hữu ích là lập các mốc nghe ngay trên phần đàn của mình.
Biết vai trò của từng đoạn
Trong bài viết của Viện Âm nhạc, Nguyễn Thị Minh Châu mô tả nhiều vai trò của đàn bầu trong tác phẩm hòa tấu, từ đi cùng bè khác đến giai điệu độc lập, đối đáp và tạo nền. Vì vậy, trước khi tập một bản phối, hãy hỏi rõ đoạn nào mình dẫn, đoạn nào mình đáp và đoạn nào hỗ trợ phần khác.
Bạn có thể ghi ngắn bên cạnh từng câu: dẫn, đáp, đệm hoặc nghỉ. Đây là ký hiệu phục vụ buổi tập, cần thống nhất với giáo viên và nhóm. Đừng suy từ việc nhạc cụ mình có màu âm dễ nhận ra rằng câu nào cũng phải nổi bật hơn các phần còn lại.
Đánh dấu điều cần nghe trước khi vào
Ở mỗi lần bắt đầu sau khoảng nghỉ, tìm một tín hiệu trong phần của người khác: một câu sáo, một nét đàn tranh hoặc tiết tấu đã thống nhất. Kết hợp tín hiệu ấy với việc đếm phách và theo bản nhạc. Chỉ dựa vào trí nhớ rằng “đến đoạn quen thì mình vào” sẽ khó dùng khi nhóm đổi cách lặp hoặc chỉnh bản phối.
- Trước lượt của mình, nhạc cụ nào đang giữ câu?
- Mình vào cùng nốt cuối của bạn diễn hay sau một khoảng nghỉ?
- Nhóm có người ra tín hiệu chung ở chỗ này không?
- Nếu bắt đầu tập từ giữa bài, cần nghe từ mốc nào để đủ ngữ cảnh?
Tập cả đoạn đang nghỉ
Chọn một đoạn có câu đàn bầu, khoảng nghỉ và lần vào tiếp theo. Ở lượt đầu, chưa cần gảy: theo dõi bản phối, đếm và chỉ ra đúng thời điểm mình sẽ chơi. Bạn có thể ngân nhẹ câu vào khi tập cùng giáo viên để kiểm tra đã nhớ đúng hướng giai điệu.
Ở lượt sau, thêm phần đàn nhưng giữ nguyên mốc nghe. Chuẩn bị tay và ý nhạc trước khi đến lượt, trong khi vẫn tiếp tục nghe nhóm. Nếu thường vào chậm, hãy quan sát mình bắt đầu chuẩn bị từ đâu. Khoảng nghỉ là lúc theo dõi cấu trúc và sẵn sàng, không phải thời gian rời khỏi bài.
Thống nhất chỗ kết của tiếng ngân
Ở một câu dài, nghe xem phần đàn bầu kết ở đâu so với câu tiếp theo của nhóm. Bản phối có thể yêu cầu giữ âm, chuyển tiếp hoặc dừng rõ. Trao đổi trước về độ dài và cách xử lý theo hướng dẫn kỹ thuật đã học. Tránh thêm một đoạn luyến chỉ vì vẫn còn thời gian cảm giác, trong khi nhạc đã chuyển sang ý khác.
Khi cần tập riêng, lấy vài phách cuối của câu đàn bầu cùng đầu câu kế tiếp của bạn diễn. Nghe cả thời điểm chuyển và sự cân bằng. Nếu dùng khuếch đại mà không nghe rõ nhau, báo nhu cầu với người phụ trách âm thanh; việc tăng tiếng của riêng mình chưa chắc giải quyết được chỗ phối hợp.
Ghép lại một đoạn ngắn có đủ vai trò
Thay vì chạy cả bài ngay, chọn đoạn có đủ lúc dẫn, lúc chờ và lúc vào lại. Sau mỗi lượt, mỗi người nêu một điểm cụ thể cần làm rõ. Khi cấu trúc đã chắc, nhóm mới tiếp tục chăm chút cách diễn đạt và màu âm.
Ở HG Music, bạn có thể cùng giáo viên xem phần đàn bầu trong một bản phối và đánh dấu các mốc nghe cần thiết. Hiểu mình đang ở đâu trong câu nhạc chung giúp mỗi lượt vào có mục đích, đồng thời tạo khoảng trống rõ ràng cho người chơi cùng.
Tham khảo về vai trò đàn bầu trong hòa tấu: Đàn bầu trong sáng tác mới, Viện Âm nhạc.