Quãng là khoảng cách giữa hai cao độ. Biết gọi tên và nghe quãng giúp người học đọc giai điệu theo quan hệ, xây hợp âm, chuyển giọng và tự kiểm tra cao độ thay vì ghi nhớ từng nốt rời rạc.
Cách xác định số của quãng
Đếm bao gồm cả nốt đầu và nốt cuối. C–E đi qua C, D, E nên là quãng ba; C–G là quãng năm. Dấu thăng hoặc giáng không thay đổi số bậc chữ cái nhưng có thể thay đổi tính chất.
Tính chất của quãng
Quãng 1, 4, 5 và 8 thuộc nhóm hoàn toàn trong dạng cơ bản; quãng 2, 3, 6 và 7 thường gọi trưởng hoặc thứ. Khi khoảng cách tăng hoặc giảm thêm nửa cung, có thể xuất hiện quãng tăng hoặc giảm tùy cách viết.
- C–E: quãng ba trưởng.
- C–E♭: quãng ba thứ.
- C–G: quãng năm đúng.
- C–G♯: quãng năm tăng.
Quãng giai điệu và quãng hòa âm
Hai nốt vang lần lượt tạo quãng giai điệu; vang đồng thời tạo quãng hòa âm. Cùng một khoảng cách nhưng cảm giác và cách nghe có thể khác. Người học nên luyện cả đi lên, đi xuống và vang cùng lúc.
Quãng đơn và quãng kép
Quãng trong phạm vi một quãng tám thường gọi là quãng đơn. Quãng vượt quá quãng tám là quãng kép, như quãng chín hoặc quãng mười. Có thể quy về quãng đơn để hiểu màu cơ bản, nhưng vị trí thực tế vẫn ảnh hưởng voicing và âm sắc.
Đảo quãng
Khi chuyển một nốt của quãng lên hoặc xuống một quãng tám, số quãng đảo cộng lại thành chín: quãng ba đảo thành quãng sáu, quãng hai thành quãng bảy. Trưởng đổi thành thứ, tăng đổi thành giảm, còn đúng giữ nhóm đúng.
Cách luyện nghe quãng
- Chọn âm chuẩn và hát nốt đầu.
- Nghe quãng đi lên rồi hát lại nốt cuối.
- Kiểm tra trên nhạc cụ.
- Luyện cùng quãng từ nhiều âm gốc, không chỉ C.
- Đưa quãng vào câu nhạc và hợp âm thực tế.
Liên tưởng bài hát có thể giúp khởi đầu nhưng không nên là phương pháp duy nhất, vì tiết tấu và bối cảnh có thể làm người học nhớ giai điệu thay vì khoảng cách.
Quãng trong hợp âm
Hợp âm ba trưởng gồm quãng ba trưởng từ âm gốc và quãng ba thứ phía trên; hợp âm ba thứ đảo trật tự này. Hiểu quãng giúp người học tự xây hợp âm trên Piano, Guitar hoặc bản phối thay vì chỉ thuộc hình thế tay.
Quãng diatonic và chromatic
Cách viết tên nốt thể hiện chức năng. C–F♯ và C–G♭ có thể trùng cao độ trên nhạc cụ bình quân nhưng được gọi khác và mang ý nghĩa hòa âm khác. Vì vậy không nên chỉ đếm phím mà bỏ qua ký âm.
Lỗi thường gặp
- Không tính nốt đầu khi đếm số quãng.
- Chỉ đếm nửa cung và bỏ qua tên chữ.
- Chỉ luyện quãng đi lên.
- Nhầm quãng tám với tám nửa cung.
- Gọi mọi quãng năm là quãng năm đúng dù có dấu hóa.
Bài tập ứng dụng
Chọn một giai điệu ngắn, ghi quãng giữa từng cặp nốt, sau đó chuyển toàn bộ câu lên một cao độ khác nhưng giữ quan hệ quãng. Tiếp theo, tìm các quãng tạo nên hợp âm của bài và nghe từng nốt trong voicing.
Bạn có thể xem các khóa học tại HG Music hoặc liên hệ tư vấn để học quãng qua nhạc cụ, luyện tai và bài đang chơi.